ข้าวปลูกลูกแนว

พันธุ์ข้าวที่ทางโรงเรียนใช้ในการทำนาในพื้นที่นาเช่าของฤดูทำนาปี 2556 นี้ มี 3 สายพันธุ์คือข้าวสินเหล็ก ข้าวหอมมะลินิลและข้าวดอ ข้าวหอมนิลสุรินทร์เป็นข้าวที่เราปลูกเมื่อปีที่แล้วและเก็บพันธุ์ไว้เอง ข้าวสินเหล็กเป็นพันธุ์ข้าวที่จัดซื้อมาใหม่จากบริษัทแห่งหนึ่ง ส่วนข้าวดอคือข้าวเหนียวพันธุ์เบา เป็นข้าวพันธุ์พื้นบ้านจัดหามาจากอ.หนองหงส์

ผลจากการสุ่มตัวอย่างของข้าวสินเหล็กพบการปนของพันธุ์ข้าว ถึง 5 สายพันธุ์ คือ ข้าวเหนียว ข้าวเจ้า ข้าวมะลิแดง ข้าวหอมนิลสุรินทร์  และข้าวเมล็ดสีแดงป้อมสั้นที่ไม่ทราบชื่อ   ข้าวจากบ.แห่งนี้ มีที่มาจาก 4 แหล่งผลิต แหล่งแรกเป็นข้าวรุ่นแรกที่สั่งซื้อมาเมื่อเดือนมกราคมพบการปนมากที่สุด แหล่งที่สองจำหน่ายหมดแล้วจึงไม่มีข้อมูล แหล่งที่สามบรรจุในกระสอบที่พิมพ์ตัวอักษรสีน้ำตาล พบการปนมากเป็นอันดับสอง แหล่งที่สี่บรรจุในกระสอบที่พิมพ์ตัวอักษรสีน้ำเงิน พบการปนน้อยที่สุด(เหมาะจะใช้เป็นข้าวพันธุ์)

แต่หลังจากข้าวงอกไปแล้วจนอายุครบ  2 สัปดาห์ ข้าวในแปลงที่หว่านข้าวสินเหล็กที่มีการปนมากที่สุด เราพบลักษณะของต้นข้าวที่ต่างกัน คือ พบต้นข้าวที่กาบใบสีม่วงแดง บางต้นพบรอยประสีม่วงดำแต้มที่ใบแท้ คาดว่าจะเป็นต้นข้าวที่งอกจากเมล็ดข้าวสีม่วงดำหรือข้าวหอมนิลสุรินทร์ ส่วนในแปลงข้าวหอมนิลสุรินทร์ ยังไม่พบความแตกต่างของต้นข้าว แม้ว่าข้าวหอมนิลสุรินทร์ที่เราใช้เป็นข้าวพันธุ์จะมีการปนของข้าวขาวอยู่ด้วยทั้งข้าวเหนียวและข้าวเจ้า แต่ตอนนี้ต้นข้าวยังมีสีเขียวเหมือนกันหมด

จากการที่เราซื้อพันธุ์ข้าวมาจำหน่ายในฤดูการผลิตนี้ เราได้พันธุ์ข้าวที่ปนมาเยอะมากและมีข้าวลีบปนมาถึงร้อยละ 6.45 เป็นการย้ำเตือนให้เราตระหนักถึงภูมิปัญญาชาวนาที่เคยสั่งสมมาและเราได้มองผ่านไป โดยหันไปเชื่อถือมาตรฐานทางวิชาการสมัยใหม่ เราจึงควรมองย้อนกลับไปพินิจดูรากเหง้าของวิถีข้าวแบบดั้งเดิมที่ปู่ย่าตายายคัดข้าวปลูกลูกแนวเอาไว้เองคล้ายกับเป็นมรดกประจำตระกูลที่แต่ละบ้านจะมีข้าวที่ถูกรสของตนเองเอาไว้ปลูกต่อ ๆ กันมา จากรุ่นสู่รุ่น ไม่เคยทิ้งข้าวแนวของตระกูลตน ถ้าอยากได้ข้าวของบ้านอื่นไปเอาแนวก็ต้องแลกกันตวงต่อตวง การคัดข้าวแนวนั้นมีทั้งคัดทีละต้นในแปลงนาที่เลือกแล้วว่าจะใช้เป็นข้าวแนว ไปจนถึงคัดทีละรวงในฟ่อนข้าวที่เกี่ยวด้วยมือและนวดข้าวแนวด้วยมือ

ปีนี้เราประสบปัญหาความแห้งแล้ง ทางโรงเรียนจึงปรับเปลี่ยนการทำนาจากเดิมที่เคยทำนาดำมาทำนาหว่าน โดยถือว่าปีนี้แล้งมากที่สุดเท่าที่เคยประสบมา นักเเรียนของเราจะไม่ได้ร่วมดำนาเหมือนที่ผ่านมา แต่เราก็จะสร้างโอกาสอื่น ๆ ให้นักเรียนได้เข้าร่วมเรียนรู้การทำนาอีกรูปแบบหนึ่ง เพราะเราเชื่อว่าการเรียนรู้ผ่านการลงมือทำจะสร้างความรู้ความเข้าใจที่ถ่องแท้ให้แก่เด็ก ๆ ของเรามากกว่าการพร่ำสวดบทพิจารณาอาหารที่ท่องกันเป็นประจำ ทำให้เด็ก ๆ เข้าใจถึงความยากลำบากในการทำนา สำนึกคุณข้าวทุกเมล็ดและขอบคุณชาวนาที่ปลูกข้าวให้ทุกคนกิน

ข้าวโรงเรียนเริ่มงอก

     ข้าวนาโรงเรียนที่หว่านเมื่อวันอังคารที่ 2 กรกฎาคม 2556 เริ่มงอกเมื่อวันจันทร์ที่ 8 กรกฎาคม ใช้เวลา 7 วัน งอกช้ากว่าข้าวนาเช่าที่ใช้เวลา 4 วัน โดยข้าวหอมมะลินิลกับข้าวสินเหล็กอัตราการงอกสูงกว่าข้าวพันธุ์ภาคใต้ ข้าวพันธุ์ภาคใต้งอกมาบางตากว่าข้าวทั้งสองพันธุ์ข้างต้นในระยะเวลาเท่ากัน ข้าวสินเหล็กที่หว่านในนาโรงเรียนนี้ผ่านการคัดแยกเอาเมล็ดลีบออกแล้วบางส่วน โดยแยกเมล็ดลีบออกมาได้คิดเป็นร้อยละ 6.45

      ข้าวนาโรงเรียนนี้คาดว่าจะใช้ทำเมล็ดพันธุ์ เนื่องจากมีแหล่งน้ำที่เราสามารถสูบน้ำเข้ามาใช้ในนาได้ ปัญหาจากความแห้งแล้งอาจไม่ส่งผลกระทบต่อผลผลิตข้าวมากนัก

ข้าวนาเช่าอายุครบ 2 สัปดาห์ 07/07/56

   

      ข้าวนาเช่าอายุครบ 2 สัปดาห์ ความสูงโดยเฉลี่ย ข้าวหอมนิล 20 เซนติเมตร ข้าวดอ 15 เซนติเมตร และข้าวสินเหล็ก 15 เซนติเมตร พบข้าวหอมนิลบางต้นสูง 30 เซนติเมตร มีใบแท้ 4 ใบ พบบางต้นแตกกอ 2- 3 หน่อ บางต้นตายไปเพราะขาดน้ำจากฝนทิ้งช่วง บางบริเวณมีหญ้าขึ้นซึ่งต้องถอนออก พบรูปูตามข้างคันนาแต่ยังไม่มาก ถึงปูจะกัดต้นข้าว แต่การพบสิ่งมีชีวิตหลากหลายในนาข้าวก็ช่วยทำให้เราเบาใจได้บ้างว่าพื้นดินยังปลอดภัย เพราะเราก็เกรงว่าผู้เช่ารายก่อนจะใช้สารเคมีอันตรายในปริมาณมากจนตกค้างข้ามปี

     ลักษณะภายนอกของต้นข้าวหอมมะลินิลในแปลงที่ปลูกข้าวหอมมะลินิลยังไม่แตกต่างจากข้าวขาวที่พบปนอยู่ในข้าวพันธุ์ ส่วนข้าวสินเหล็กพบว่าข้าวบางต้นมีกาบใบสีออกม่วงดำ บางต้นมีใบเป็นจุดสีม่วงดำ ข้าวสินเหล็กนี้จากการสุ่มตัวอย่างมาสีข้าวกล้องและคัดแยกเมล็ดปน พบว่าสามารถแยกข้าวปนออกมาได้ 5 ชนิด คาดว่าต้นข้าวที่มีกาบใบสีม่วงดำอาจจะเป็นข้าวดำทั้งต้น น่าจะเป็นลักษณะเดียวกับข้าวเหนียวดำ ที่บางพันธุ์จะมีสีม่วงดำเฉพาะเมล็ดข้าว บางพันธุ์จะมีสีม่วงดำทั้งกาบใบ ลำต้น ใบ เปลือกของเมล็ดข้าว และเมล็ดข้าวสาร ชาวอีสานเรียกกันว่า "พญาข้าว" ซึ่งข้าวพันธุ์นี้แสดงลักษณะเด่นออกมาให้สังเกตได้เมื่ออายุครบ 2 สัปดาห์ ถ้าหากต้องการคัดพันธุ์ข้าวก็สามารถถอนแยกออกไปปลูกอีกแปลงได้

หว่านข้าวนาโรงเรียน 02/07/56

สรุปการหว่านข้าวนาโรงเรียน พื้นที่ 7 ไร่ 1 งาน

กิจกรรม	รายละเอียด	งบประมาณ(บาท)
1.ปุ๋ย	ใช้ปุ๋ยอินทรีย์ตราขวัญดิน สูตรเขียว 6 กระสอบ ๆ ละ 350 บาท         รวมน้ำหนักปุ๋ย 300 กก. คิดเป็น 46.15 กก./ไร่	2,100.00-
2.พันธุ์ข้าว	ใช้พันธุ์ข้าว 4 สายพันธุ์ ดังนี้       - ข้าวสินเหล็ก 58.4 กก. ๆ ละ 30 บาท เป็นเงิน 1,752 บาท       - ข้าวหอมนิล 85 กก. ๆ ละ 18 บาท  เป็นเงิน 1,530 บาท       - ข้าวพื้นบ้านภาคใต้ 2 พันธุ์ 16 กก. รับมาโดยไม่มีค่าใช้จ่าย รวมใช้พันธุ์ข้าว 159.4 กก. คิดเป็น 24.52 กก./ไร่	3,282.00-
3.ค่ารถไถ	ไถและปั่นหว่าน  ไร่ละ 500 พื้นที่ 6.5 ไร่	3,250.00-
	รวมต้นทุน	8,632.00-

คัดข้าวปลูก

ข้าวนาโรงเรียนอายุครบ 1 สัปดาห์ ข้าวหอมมะลินิลและข้าวสินเหล็ก ความสูงเฉลี่ย 15 เซนติเมตร มีใบแท้ 2 ใบ บางจุดที่ดินมีความชุ่มชื้นดี ข้าวสูง 20 เซนติเมตร ข้าวงอกดีสม่ำเสมอทั่วทั้งแปลง ส่วนข้าวเล็บนกที่งอกช้ากว่าข้าวอีกสองพันธุ์ ต้นสูงเฉลี่ย 10 เซ็นติเมตร มีใบแท้ 1 ใบ
                             

แปลงที่ 1 ข้าวหอมมะลินิล

ต้นข้าวหอมมะลินิลในแปลงที่ 1

แปลงที่ 2 ข้าวเล็บนก

ต้นข้าวเล็บนกในแปลงที่ 2

แปลงที่ 3 ข้าวหอมมะลินิล

ต้นข้าวหอมมะลินิลในแปลงที่ 3

แปลงที่ 4 ข้าวหอมมะลินิล

ต้นข้าวหอมมะลินิลในแปลงที่ 4

แปลงที่ 5 ข้าวหอมมะลินิล

ต้นข้าวหอมมะลินิลในแปลงที่ 5

แปลงที่ 6 ข้าวหอมมะลินิล

ต้นข้าวหอมมะลินิลในแปลงที่ 6

ข้าวบางจุดต้นสูง 20 เซ็นติเมตร


 เก็บข้อมูลวันจันทร์ที่ 15 กรกฎาคม 2556

ข้าวนาเช่า อายุครบ 1 สัปดาห์

หลังหว่านข้าว ผ่านไป 1 สัปดาห์

บริเวณพื่นที่ที่จะต้องซ่อมข้าว

              ข้าวนาเช่า เมื่ออายุครบ 1 สัปดาห์หลังจากเริ่มงอกเมื่อวันอาทิตย์ที่ 23 มิถุนายน 2556 ความสูงโดยเฉลี่ย ข้าวหอมนิล 15 เซนติเมตร ข้าวดอ 10 เซนติเมตร และข้าวสินเหล็ก 10 เซนติเมตร เพราะงอกช้ากว่าข้าวสองพันธุ์ข้างต้น ข้าวหอมนิลบางต้นสูง 20 เซนติเมตร ส่วนมากแล้วมีใบแท้ 2 ใบ โดยใบแท้ใบที่ 2 กำลังม้วนใบเป็นหลอดอยู่ที่ยอด บางส่วนที่ต้นเจริญเติบโตเร็วก็กำลังมีใบแท้ใบที่ 3 บริเวณที่มีน้ำขังซึ่งคาดว่าจะได้ซ่อมข้าว น้ำเริ่มแห้งลงหลังจากที่ฝนหยุดตกมาตั้งแต่วันที่ 26 มิถุนายน 2556 นอกจากบริเวณที่มีน้ำขังที่ข้าวไม่งอกยังพบบางบริเวณที่ข้าวงอกน้อยมากถึงไม่งอกเลย อาจเป็นเพราะเกิดความสับสนระหว่างที่หว่าน จำจุดสุดท้ายไม่ได้ว่าอยู่ตรงไหนและหว่านผ่านไป พื้นที่ที่จะต้องซ่อมข้าวจึงเพิ่มจากที่คาดไว้ 1 ไร่ ส่วนจะเพิ่มเป็นเท่าไหร่ต้องรอให้ผ่านช่วงต้นเดือนกรกฎาคมนี้ไปก่อน เพราะเป็นช่วงที่พยากรณ์อากาศเพื่อการเกษตรทำนายว่าจะเป็นช่วงที่ฝนทิ้งช่วง

ข้าวเริ่มงอก(นาเช่า)

ข้าวนาเช่าที่หว่านเมื่อ 20/06/56 เริ่มงอกเมื่อวันที่ 23/06/56 โดยข้าวที่งอกดีคือข้าวหอมมะลินิล ข้าวดอ และข้าวสินเหล็กจากบ.นวัตกรรมชาวบ้าน ส่วนข้าวสินเหล็กของกรมการข้าวอัตราการงอกต่ำที่สุด ประกอบกับข้าวของกรมการข้าวนี้มีเมล็ดลีบปนมาเยอะมาก ในขั้นตอนการหว่านที่ใช้แรงงานหลายคนซึ่งมือหนักมือเบาต่างกัน ไม่สามารถกำหนดให้ทุกคนหว่านหนาได้เท่ากัน ทำให้ไม่สามารถกระจายเมล็ดข้าวที่สมบูรณ์ให้ทั่วแปลงนาได้อย่างเหมาะสม ข้าวของกรมการข้าวจึงงอกมาบางตากว่าข้าวแปลงอื่น พื้นนาบางส่วนมีน้ำขังซึ่งอาจทำให้เมล็ดข้าวเน่าและจะต้องซ่อม รวมพื้นที่ประมาณ 1 ไร่ โดยจะถอนข้าวจากบริเวณที่ข้าวขึ้นถี่เอามาซ่อม